Een toets die alleen feitenkennis meet, geeft een onvolledig beeld van wat leerlingen kunnen. Om echt te meten of leerlingen de stof beheersen, heb je vragen nodig op verschillende cognitieve niveaus. Twee veelgebruikte modellen hiervoor zijn RTTI en Bloom's taxonomie. In dit artikel leggen we beide uit, laten we zien hoe ze samenhangen en geven we concrete voorbeelden van toetsvragen op elk niveau.
Wat is RTTI?
RTTI is een Nederlands classificatiesysteem voor toetsvragen, ontwikkeld door het Cito. Het verdeelt vragen in vier niveaus, elk met een eigen letter. RTTI staat voor Reproductie, Toepassing 1, Toepassing 2 en Inzicht. Het model is populair in het voortgezet onderwijs omdat het eenvoudig te begrijpen en toe te passen is.
- R (Reproductie): de leerling herhaalt geleerde kennis. Voorbeeld: "Noem de drie fasen van celvermenging."
- T1 (Toepassing 1): de leerling past geleerde kennis toe in een bekende situatie. Voorbeeld: "Bereken de snelheid met de gegeven formule."
- T2 (Toepassing 2): de leerling past kennis toe in een nieuwe, onbekende situatie. Voorbeeld: "Leg uit waarom deze brug is ingestort met behulp van de geleerde principes."
- I (Inzicht): de leerling analyseert, evalueert of creëert. Voorbeeld: "Ontwerp een experiment om deze hypothese te toetsen."
Wat is Bloom's taxonomie?
Bloom's taxonomie is een internationaal model uit 1956, herzien in 2001, dat cognitieve vaardigheden ordent van eenvoudig naar complex. Het model kent zes niveaus die als een piramide zijn opgebouwd. De herziene versie gebruikt werkwoorden in plaats van zelfstandige naamwoorden.
- Onthouden: feiten en begrippen herinneren
- Begrijpen: de betekenis van informatie uitleggen
- Toepassen: kennis gebruiken in een nieuwe situatie
- Analyseren: informatie ontleden en verbanden leggen
- Evalueren: een oordeel vormen op basis van criteria
- Creëren: iets nieuws ontwikkelen of samenstellen
RTTI en Bloom naast elkaar
Hoewel RTTI en Bloom's taxonomie verschillende indelingen gebruiken, overlappen ze grotendeels. De onderstaande tabel laat de relatie zien tussen beide modellen.
| RTTI-niveau | Bloom-niveau(s) | Wat de leerling doet | Voorbeeld signaalwoord |
|---|---|---|---|
| R (Reproductie) | Onthouden | Feiten herhalen, definities geven | Noem, som op, definieer |
| T1 (Toepassing 1) | Begrijpen, Toepassen | Kennis toepassen in bekende context | Bereken, pas toe, beschrijf |
| T2 (Toepassing 2) | Analyseren, Toepassen | Kennis toepassen in nieuwe context | Vergelijk, verklaar, analyseer |
| I (Inzicht) | Evalueren, Creëren | Beoordelen, ontwerpen, combineren | Beoordeel, ontwerp, beargumenteer |
Voorbeelden per niveau (vak: Geschiedenis)
Om het verschil concreet te maken, hier vier voorbeeldvragen over de Tweede Wereldoorlog, elk op een ander RTTI-niveau.
- R: "In welk jaar begon de Tweede Wereldoorlog?" (feitenkennis)
- T1: "Beschrijf twee gevolgen van de Duitse bezetting voor het dagelijks leven in Nederland." (bekende toepassing)
- T2: "Vergelijk de verzetsbeweging in Nederland met die in Frankrijk. Welke overeenkomsten en verschillen zie je?" (nieuwe context)
- I: "Had de Tweede Wereldoorlog voorkomen kunnen worden als het Verdrag van Versailles anders was opgesteld? Beargumenteer je standpunt." (evaluatie en oordeelsvorming)
Een gebalanceerde toets samenstellen
Een goede toets bevat vragen op alle RTTI-niveaus. Een veelgebruikte verdeling is: 30% reproductie, 30% toepassing 1, 25% toepassing 2 en 15% inzicht. Deze verdeling zorgt ervoor dat iedereen punten kan scoren op de basisvragen, terwijl de hogere niveaus het verschil maken tussen een voldoende en een goed cijfer.
- Reproductievragen zijn snel te beantwoorden en geven een basisniveau aan. Gebruik hiervoor multiple choice of korte invulvragen.
- Toepassingsvragen vereisen meer denktijd. Gebruik rekenvragen, casussen of korte situatieschetsen.
- Inzichtsvragen kosten de meeste tijd. Gebruik open vragen waarbij leerlingen hun redenering moeten uitleggen.
RTTI in TestWisely
Bij het aanmaken van een toets in TestWisely kun je per vraag het RTTI-niveau instellen. Het platform toont vervolgens de verdeling van je toets over de vier niveaus. Zo zie je in een oogopslag of je toets te reproductielastig is of juist te weinig basisvragen bevat. Na afloop van de toets kun je de resultaten per RTTI-niveau analyseren, zodat je precies weet op welk denkniveau leerlingen uitvallen.
Door bewust met RTTI of Bloom's taxonomie te werken, til je je toetsen naar een hoger niveau. Je meet niet alleen of leerlingen feiten kennen, maar ook of ze die kennis kunnen toepassen, analyseren en evalueren. Dat is uiteindelijk waar onderwijs om draait.
